Eenzaam maar niet alleen

Mijn eigen koning worden LXVIII.

Het weekend is voor mij altijd een welkome afwisseling in de routine van de door de weekse dagen. Twee dagen waarin wel de nodige activiteiten plaats vinden, maar vaak volgens een heerlijk los en ad hoc principe; echt even uitademen dus. Zo zat ik gistermorgen met een heerlijke kop koffie een interview te lezen met Paul Mackay, mede-oprichter van Triodos Bank. Centrale vraag in dit gesprek was hoe we kunnen omgaan met sociale vraagstukken van deze tijd. Koren op de molen van mijn speciale interesse voor chemie (in en) tussen mensen!

De kern van het verhaal is het gegeven dat de mens by nature niet meer bij een groep wil horen; we zijn ons zelfstandig aan het ontwikkelen. Door deze individualisatie ontstaat ook een gevoel van afgescheiden zijn, van eenzaamheid. Ik denk dat dit een heel herkenbaar fenomeen is. Paul Mackay noemt daarbij de uitspraak van koningin Wilhelmina 'ik ben eenzaam, maar niet alleen'; ik heb afstand, maar ben niet alleen. En waar die schijnbare paradox door wordt veroorzaakt, is het feit dat we by culture ons bewustzijn kunnen ontwikkelen. Het besef krijgen dat wij afstand nemen van de wereld om ons heen, maar dat we tegelijkertijd ook onderdeel zijn van die wereld, die wereld drukt zich ook in ons uit. Eigenlijk is dit precies wat ik schreef in een eerdere blog (Spiegel, 7 mei 2013).

Dan is de vraag of we in staat zijn een zodanige balans te vinden, dat we de eenzaamheid die we voelen niet wegdrukken, of vluchten in allerlei afhankelijkheden. Eenzaamheid voelen is nu eenmaal niet leuk, maar is wel een teken dat je meer je eigen individualiteit opzoekt. Elk nadeel heeft zijn voordeel...Als ik die eenzaamheid niet wil voelen en alle vrije momenten vol plan met sociale activiteiten, of zit te facebooken (ik moet bekennen dat dat een hele grote verleider is!), dan ontneem ik me zelf wellicht een ontwikkelmogelijkheid. 

Maar hoe vaak zijn we in staat dit zo bewust bij onszelf waar te nemen? Hoe moeilijk is het om even afstand van jezelf te nemen, en in de spreekwoordelijke helikopter te stappen. In feite draai je je blikveld dan om: in plaats van je af te scheiden van de wereld, stap jij nu even in de wereld, om naar jezelf te kijken. Dat is een hele uitdaging! Maar het kan heel behulpzaam zijn in je relatie met jezelf, en je contacten met anderen. Als je even een baaldag hebt en je bent in staat met compassie naar dat balende ellendig hoopje mens te kijken, dan geef je jezelf de kans om dat balen te gebruiken. Te gebruiken om een bredere blik op jezelf te ontwikkelen, in plaats van het vaak eenzijdige plaatje dat we van onszelf hebben gemaakt.

Ik voel mijn hersens bij wijze van spreken kraken als ik dit opschrijf. Het vergt ook de nodige inspanning om een dergelijke dynamische wisselwerking tussen mezelf en de wereld vorm te geven. Gelukkig mag en kan ik zelf kiezen wanneer ik dit doe, geen strak schema, geen vaste agenda, ik bepaal het lekker helemaal zelf!

Droomboek

Mijn eigen koning worden LXVII.

Hij is er, het droomboek voor de koning; 6500 mensen hebben bijgedragen aan inspiratie voor onze koning. Ik heb het even gemist dat je daarvoor een inzending kon doen, anders had ik vast wat van mijn inspiratie gedeeld. Gelukkig staan er een heleboel mooie dromen in, die ik ook deel. Bijvoorbeeld de droom van Pierre Wind, die pleit voor voedingslessen op alle basisscholen. Hij wil bewustzijn brengen over de noodzaak van goede voeding en beweging. Mijn droom daarin gaat nog veel verder, maar alle lange wegen beginnen met een eerste stap.

Bijna honderd pagina's gevuld met prachtige ideeën. Hier zou een mooi meerjaren beleidsplan voor Willem Alexander kunnen liggen, ware het niet dat de koning heden ten dage niet heel veel meer in de melk te brokkelen heeft. Het koningschap anno nu in Nederland heeft eigenlijk alleen nog een protocollaire functie.

Of is onze koning toch meer dan dat? Moeten we even de ratio en alle politieke partijen die het koningshuis willen afschaffen overstijgen en proberen te voelen wat een koning betekent voor een land, voor de mensen die er wonen? De rol en functie van een koning ligt namelijk meer onderhuids. Paul Schnabel, oud-directeur van het Sociaal Cultureel Planbueau, sluit het boek daar heel mooi mee af, door te stellen dat de koning het symbool is van de onderlinge verbondenheid van Nederlanders. Willem-Alexander gaf zelf ook al aan op de dag van zijn inhuldiging, te willen aanmoedigen en verbinden.

De koning dus als rolmodel voor het eigen koningschap, het thema ook van mijn blogs. Hij moedigt de mensen aan om zich te verbinden. Verbinding met jezelf en met de ander. We zijn tenslotte allemaal uniek en samen deel van een groter geheel. Alleen daarom al ben ik een fan van het koningshuis. Ze hebben geen makkelijke taak, maar wel een hele bijzondere, en belangrijke.

Er doet zich wat dat betreft een grappige paradox voor in dit prachtige droomboek, wat heel zwart-wit wordt weergegeven in de volgende uitspraak:

Everyone thinks of changing the world

But no one thinks of changing himself

Leo Tolstoy

De ideale wereld

Mijn eigen koning worden LXVI.

Ken je dat? Je krijgt een parkeerbon, omdat je 10 minuten zonder parkeerschijf stond, en je baalt er enorm van. Je struikelt over een paar skeelers in de gang. Je brandt je vingers bij het aansteken van die leuke buitenlantaarn. Je auto heeft net een dure grote beurt gehad en twee maanden later begeeft de startmotor het....als je net 40 kilometer van huis bent en je haast hebt. Je denkt dat je bent afgevallen, maar de weegschaal vertelt het tegenovergestelde. Dag in, dag uit overkomen ons dingen, die we niet leuk vinden, die we liever anders hadden gehad. In de ideale wereld...

Iedereen heeft voor zichzelf wel een idee over hoe die ideale wereld eruit zou zien. Ook ik! Maar, heb je er wel eens over nagedacht of jouw ideale wereld bijvoorbeeld wel past bij die van je lief, of van je kinderen, of van je baas, of van je buren, van alle mensen waar je wel eens wat mee van doen hebt eigenlijk?? Ik durf te wedden dat het een onmogelijke situatie is om al die door onszelf geschapen ideale werelden tegelijk te laten bestaan, zonder dat het inbreuk doet op de ideale wereld van een ander. Denk maar eens aan de ideale wereld van een oliebaron, en die van een milieuactivist. Dat bedoel ik.

Eerder deze week wandelde ik met een vriendin en zaten we even 'in de helikopter', met een blik op onze levens. Het zal niet verbazen dat ook wij constateerden dat er dingen gebeuren die we liever anders hadden. Maar al pratend en beschouwend, kwamen we ook tot een conclusie. Een groot aantal van die ongewenste gebeurtenissen heeft ons bewust gemaakt van onze tekortkomingen, maar ook van onze kwaliteiten. En vaak biedt zoiets de kans om anders naar het leven te kijken, er anders in te staan. Wie zouden we zijn geweest zonder al die uitdagingen?! Je wint toch ook geen olympisch goud zonder flink te trainen?

Andersom gedacht: we bevinden ons dus al in de ideale wereld; een leerschool voor alles wat we nodig hebben om te leren in dit leven. Het is even wennen om er zo naar te kijken. En het betekent ook niet dat we voortaan geen wensen meer mogen of hoeven hebben. Het betekent dat we eerder tevreden kunnen zijn, onze doelen liggen dichterbij. Onbewust dachten we namelijk dat de ideale wereld een utopie was. Dan ligt de lat onmogelijk hoog en dat komt soms de motivatie niet ten goede. Als je beseft dat de ideale wereld hier en nu is, en het min of meer een definitiekwestie is (of niet meer naar je ego luisteren, zo je wilt) kun je evengoed nog steeds streven naar scholing voor alle kinderen, gezonde voeding, een beter milieu, en ga zo maar door. Dan is elk stapje goed en niet pas als het einddoel (n)ooit bereikt wordt. Ideaal toch?!

Eenheidsworst

Mijn eigen koning worden LXV.

'It is no measure of health to be well adjusted to a profoundly sick society'  Jiddu Krishnamurti

Een uitspraak naar mijn hart; als je afwijkt van wat men normaal vindt, word je al gauw met scheve ogen aangekeken. Maar wie bepaalt de norm, wat vinden we normaal? We vinden het normaal dat kinderen vanaf hun vierde met toetsen worden geconfronteerd. Dat ze dan ook actief kennis moeten gaan verwerven. Dat kinderen van tien jaar de hele middag achter smartphones en tablets zitten, in plaats van lekker buiten te spelen. Dat kinderen elke dag frisdrank drinken. Dat plofkippen uberhaupt bestaan. Dat we niet precies weten wat er allemaal in ons voedsel zit en waar het vandaan komt. Dat onze kinderen bijna standaard een beugel krijgen, zodat iedereen hetzelfde rijtje tanden krijgt....ik kan zo nog wel even doorgaan, helaas. Wat ik met bovenstaande bedoel te zeggen, is al veel eerder door Aldous Huxley op een iets andere manier verwoord:

The real hopeless victims of mental illness are to be found among those who appear to be most normal…

They are normal not in what may be called the absolute sense of the word; they are normal only in relation to a profoundly abnormal society.

Their perfect adjustment to that abnormal society is a measure of their mental sickness.

These millions of abnormally normal people, living without fuss in a society to which, if they were fully human beings, they ought not to be adjusted.

Aldous Huxley

Ofwel: het is eigenlijk niet normaal om zonder problemen, totaal aangepast in de huidige maatschappij te leven. Deze schrijver leefde nota bene een eeuw geleden (1894-1963), maar was met onder anderen zijn boek "Brave new world" een echte visionair.

Wat is dat toch, dat we ons allemaal proberen te richten naar één norm? We zijn als mensen niet voor niets als unieke, denkende, zelfbewuste wezens geschapen. We brengen deze kwaliteit, dit talent, om zeep door ons als een stel kuddedieren achter elkaar te verschuilen. Zijn we als mensheid en masse in onze puberteit blijven hangen? Het is ook vreselijk eng om af te wijken van de rest. Gelukkig zijn er mensen die de moed opbrengen of hebben gebracht om dat wel te doen. Denk aan Ghandi, Mandela, Martin Luther King. Of, veel langer geleden, Pythagoras, Aristoteles en Copernicus, die alledrie beweerden dat de aarde rond was....Maar natuurlijk zijn er ook minder bekende voorbeelden uit onze eigen vaderlandse geschiedenis. En niet te vergeten de mensen die bij ons in de buurt wonen, waarvan we dit niet weten.

Dus, de volgende keer als we iemand zien waarvan we denken dat er een draadje los is: nog eens een keer extra goed kijken, met bovenstaande in ons achterhoofd. En andersom natuurlijk ook gewoon maar af en toe eens stil staan bij alle aangepaste medemensen :-)

Waar stem je op af?

Mijn eigen koning worden LXIV.

Het valt mij op dat het kennelijk makkelijker is om met andere mensen te praten over negatieve gebeurtenissen, dan over positieve. Hoe vaak begint er niet iemand een gesprek over iets dramatisch, wat dan weer leidt tot een verhaal over een andere verschrikkelijke gebeurtenis. En voor je er erg in hebt zit je midden in allerlei rampverhalen. Heel herkenbaar, denk ik, en vermoedelijk ook meer bij vrouwen dan bij mannen. Je moet eens opletten wat er dan gebeurt, met je eigen energie en de sfeer in de groep waarin je je bevindt.

Dat houdt me al tijden bezig en ik zie het ook terug in kranten en journaals; vrijwel alle nieuws betreft iets verdrietigs, iets zorgwekkends, of iets negatiefs. Waarom doen we dat op zo'n brede schaal? Is dat een stiekeme hang naar slachtofferschap, of een zucht naar drama? Of valt onze eigen situatie dan uiteindelijk juist wel mee en geeft het ons een reden om weer zelfvoldaan naar eigen huis en haard terug te keren? Ik ben geen psycholoog, maar ik krijg de neiging daar eens wat over op te zoeken.

Zijn we ons dan wel bewust van het gegeven dat iets wat je aandacht geeft, groeit?! Dus, alleen maar focussen op negativiteit, geeft....nog meer negativiteit. En dat is dan nog los van het feit dat het soms ook maar net is hoe je er tegen aan kijkt (zie mijn eerdere blog " wat is pech en wat is geluk"); je kunt er soms over twisten of iets dramatisch toch eigenlijk nodig was om uiteindelijk iets moois te bereiken. Voorbeelden te over.

Moet je dan gewoon alle negativiteit de rug toe keren? Nee, natuurlijk niet! Ik denk meer aan het je bewust worden van processen die zich afspelen. Dus dat je in een gesprek merkt als er een negatieve spiraal ontstaat. En dat je je dan beseft dat je daar in mee kan gaan en je voelt wat dat met je doet. Dan kun je er alsnog voor kiezen om de energie om te draaien, door een relativerende opmerking te maken, een doos humor open te trekken, of met creativiteit met de situatie om te gaan. Lastig soms, maar ik houd wel van een experimentje :-)

Ik denk dat het belangrijkste is, dat we ons niet laten meesleuren in de maalstroom van negativiteit, die om ons heen wordt uitgezonden. Na het doorleven van het effect van bepaalde gebeurtenissen op jouw gevoel, kun je iets vaak (uiteindelijk) in een veel breder perspectief plaatsen. Het is crisis? Als geld het belangrijkste op deze wereld is, misschien wel. Maar als we een andere indicator nemen, bijvoorbeeld de groei van het aantal mensen dat nu Mindfulness beoefent, dan geeft dat een heel ander beeld. Een kwestie van goed afstemmen van je 'ontvanger'?

Zaadjes

Mijn eigen koning worden LXIII.

Wat gaat de zomer weer snel voorbij: de eerste zonnebloemen hebben alweer de karakteristieke pitjes, kenmerkend voor een volgende fase in de levenscyclus van deze plant. En ook deze met zaden gevulde bloemen zijn erg decoratief en fotogeniek; ik moest er vandaag gewoon een foto van maken. De ongelofelijk symmetrische patronen waarmee de pitjes gerangschikt zijn, ik blijf me erover verbazen. En als je je beseft wat er gebeurt als alle zaden van al die zonnebloemen ooit weer zonnebloem zouden worden....

Dat besef bracht me bij een herinnering aan een zaaiactie van jaren terug. Ik had het plan om tomaten te gaan kweken, in een paar langwerpige plantebakken. De geplante zaadjes groeiden voorspoedig, al snel had ik bakken overvloedig gevuld met tomatenplantjes. Ik had ooit ergens wel van spenen gehoord, maar dacht dat dat niet hoefde, de planten konden toch best gezellig dicht op elkaar staan? Dan hoefde ik ze ook niet op te binden, steun hadden ze aan elkaar. Helaas, er kwamen van die vier bakken met tomatenplantjes maar 4 tomaten dat jaar....

De natuur heeft niet voor niets een ruime 'veiligheidsmarge' ingebouwd: niet al het kikkerdril wordt kikker, niet alle paardebloemzaadjes worden paardebloem (hoewel, soms zie ik gele weiden die het tegendeel lijken te bewijzen), en niet alle eikeltjes worden eik. En stel je voor dat al het sperma in staat zou zijn alle eicellen te bevruchten.... Gelukkig is dit alles fysiek gewoon onmogelijk. Het wordt dus spannend als we ons als mens in dit mooie systeem gaan mengen, wat we al sinds oudsher doen natuurlijk, al dan niet met het besef wat we aan het doen zijn. Recent voorbeeld van hoe ver we daarin gaan is het Monsantoverhaal.

Uit bovenstaande blijkt al dat ik een fascinatie voor zaden heb. Het is bijzonder om te zien dat ze er in alle mogelijke soorten en maten zijn, en dat de vorm vaak helemaal niets zegt over wat er uit groeit. Eigenlijk is dat vergelijkbaar met de zaden die wij als mensen in ons dragen, in de vorm van gedachten en ideeën; allemaal mogelijke kiempjes voor de toekomst. Ook dat vind ik enorm intrigerend. Hoe ga je als mens met die kiempjes om? Geef je ze allemaal aandacht, dan word je waarschijnlijk knettergek. Hoe beslis je dan welk zaadje, welke gedachte, welk idee je aandacht geeft, en laat je dat bepalen door je ego, of door je werkelijke 'ik'....hoe bewust doe je dat?! We zijn als mens in potentie zo krachtig!

Volgens mij is het een subtiele afstemming tussen hemel en aarde: we zijn als mens in feite de aarde waarin de zaden van de hemel kunnen kiemen en tot bloei kunnen komen door wat wij er mee doen. Als je het zo beziet hebben we een moeilijke, verantwoordelijke, maar prachtige taak. Maar, als we eenmaal kiezen voor het koesteren van een zaadje, dan is het toch weer een geruststellende gedachte om het volgende te beseffen:

De hele vrucht is al aanwezig in het zaad
Tertullianus

Zonnebloem

Mijn eigen koning worden LXII.

Terwijl de dagen alweer korten, duidelijk te merken aan de frisse temperatuur als ik 's ochtends op de fiets stap, doet de natuur er nog een schepje boven op, lijkt het. Het is de tijd van de uitbundige bloemen: dahlia's, gele en rode zonnehoed, lavendel, salie, Chinese roos, en vooral van mijn favoriet: de zonnebloem. Om te compenseren dat ze niet in onze tuin groeien, staan er in huis diverse vazen gevuld met die heerlijke gele vreugdebrengers. Ik kan er echt geen genoeg van krijgen, de kleur, de geur, de vorm; elke bloem is weer anders, en er valt zoveel aan te ontdekken.

Mijn liefde voor de zonnebloem dateert al van heel lang geleden, toen ik nog klein was en wij de zomervakanties in la douce France doorbrachten en we steevast op onze route naar het zuiden langs onafzienbare velden met zonnebloemen reden. Elke keer was het weer spannend om te zien of de mooie bloemhoofden naar ons gekeerd waren. Eens namen we zo'n bloemhoofd mee op de hoedenplank terug naar Nederland. Dat bleek geen succes; het bleek een exemplaar te zijn met een verborgen hoeveelheid vocht, wat bleek toen de stank van de schimmel niet meer te harden was...

Maar zelfs zo'n ervaring bracht mij niet van mijn adoratie af. Ik blijf het bijzonder vinden hoe uit zo'n klein zaadje eerst een fragiel kiempje ontstaat, en hoe dat vervolgens uit kan groeien tot zo'n ongelofelijk krachtige stengel, met z'n grote bladeren, en dan die kroon op het werk, die diepgele bloem, met dat mysterieuze hart. Zonnebloemolie en zonnebloempitjes zijn dan ook een vast onderdeel van ons menu, dat zal duidelijk zijn.

Voor mij is de zomer pas compleet als ik de eerste zonnebloemen heb gespot. Daarom trof het mij dat zoonlief één dezer dagen aankwam met een afgeknakte knop. Ik heb deze een ereplekje gegeven, goed vertroeteld en tot mijn grote vreugde liet de bloem haar verborgen pracht weldra zien. Dit alles riep bij mij de analogie op met sommige mensen of kinderen, die door welke reden dan ook hun knop gesloten hebben gehouden, en wachten tot de omstandigheden goed zijn om zich te tonen. Soms komt die omstandigheid, (bijvoorbeeld veiligheid) niet, of te laat, en verdorren ze in de knop. Maar als het wel lukt, dan kan er wel eens iets heel moois te voorschijn komen....En wat is het dan mooi dat je als medemens mag meehelpen of toekijken hoe zo iets zich voltrekt; eigenlijk zijn we dan een soort zonnebloem in het grote geheel van zonnebloemen, die elkaar samen dragen.