Mijn eigen koning worden XXXIX.
Vandaag heb ik zowel tijdens de lunch als tijdens het avondeten met collega's samen gegeten, beide keren met een andere groep collega's. En, toeval of niet, maar beide keren kwam ik te spreken over thuissituaties, die heel heftig waren. Zo heftig, dat ik merkte dat ik opeens met hele andere ogen naar betreffende collega's keek. Ik voelde een mix van medelijden en bewondering. En ik schaamde me ergens ook een beetje. Medelijden vanwege het verborgen leed, het verborgen leven, dat ze met zich meedragen. Bewondering voor het feit dat ze zijn blijven staan in het leven. Schaamte, omdat ik deze collega's al jaren ontmoet en me opeens besefte hoe weinig persoonlijk ik ze ken.
Als ik dat dan omdraai en bedenk met hoeveel mensen ik dan persoonlijke belevenissen deel, dan besef ik me dat ik daar ook een grens trek. Een paar directe collega's betrek ik wel in mijn reilen en zeilen, maar ik heb er ook geen behoefte aan om alles met iedereen te delen. Waarom niet? Ik weet nog goed dat ik pas moeder was geworden en dat ik het weer heerlijk vond om na mijn zwangerschapsverlof te gaan werken - nadat ik de eerste drempel van het afscheid nemen van mijn kind over was natuurlijk-; ik kon weer even gewoon mezelf zijn, in plaats van 'moeder van'. Ik kon zelf mijn tijd indelen, in plaats van geleefd te worden door de voedingen, de luiers en de slaapjes. En dat wilde ik vooral zo houden, op mijn werk.
Dus kennelijk is het ook een stukje zelfbescherming. Het is heerlijk om een plek te hebben waar je gewoon je werk kunt doen, zonder afgeleid te worden door de dagelijkse sores van thuis. Of is dat toch een vorm van struisvogelpolitiek? Hoe belangrijk is het dan om je collega's door en door te kennen en alles met ze te delen? Als je zoveel weet van iemand, kan dat twee kanten op werken. Naast het hierboven geschetste scenario van onder andere bewondering, kun je je ook storen aan de manier waarop iemand in het leven staat. En dat laatste komt de werksfeer niet ten goede. Daarnaast ben je ook vele uren kwijt met uitwisselen van ervaringen, en dat is niet bevorderlijk voor je werk.
Dus zo bezien is de manier waarop het meestal gaat waarschijnlijk wel de beste; er zijn een paar mensen om je heen die meer betrokken zijn bij veel van wat zich in jouw leven voordoet. Aan die mensen kun je je optrekken in mindere tijden en je kunt hen een schouder bieden als zij dat nodig hebben. Maar waar ik me extra van bewust ben, is dat elk mens zijn persoonlijke levensverhaal met zich meedraagt en dat we daar weinig van kunnen zien; we zien in feite alleen het topje van de ijsberg, daaronder zit een wereld van ervaringen. En die ervaringen hebben de persoon in kwestie gevormd. Zo is elk mens een individueel levenskunstwerk, dat we met respect zouden moeten benaderen. En dat is niet altijd even makkelijk, want soms gaat het topje van de ijsberg niet de gewenste kant op, of botst zelfs tegen je aan...En dan komt het er op aan om onderscheid te kunnen maken tussen hoe iemand zich voordoet, en hoe iemand in wezen is. Dat vergt het nodige loslaten van oordelen, en het goed leren luisteren van ons; een scholingsweg op zich...
Mijn eigen koning worden XXXVIII.
Vanavond waren we weer met ons leesclubje bijeen en bogen we ons wederom over het thema 'goed en kwaad'. Dit is een onderwerp waar we nooit over uitgesproken raken natuurlijk. Kijk alleen al naar alle oorlogen in het verleden die op basis van het verschil van mening hierover zijn gevoerd. Elke partij vindt dat hij de goede zaak verdedigt en dat het kwaad moet worden bestraft...
De vraag kwam naar boven hoe we kunnen beoordelen wat goed en kwaad is, en moeten we dat onderscheid willen maken? Beoordelen we goed en kwaad nu niet voornamelijk aan de effecten die we er van zien, er van ondervinden? Zouden we niet naar het wezen achter het goede en het kwade moeten kijken, en durven we dat wel? Ik moest weer denken aan de mooie tekst van Marianne Williamson (zie mijn blog van 28 mei over onze diepste angst). Als we er goed naar kijken blijken beide kanten afschrikwekkend te zijn voor ons.
Toch ben ik er van overtuigd dat wij als mensen een kanaal voor het goede kunnen zijn, maar dan het 'ware goede'. De idealen die veel mensen hebben, raken daaraan, alleen schuilt er altijd het gevaar van het fanatisme. Volgens mij is het alleen mogelijk het 'ware goede' in jezelf werkzaam te maken, door jezelf als het ware te scholen in het waarnemen, het denken, het voelen en het handelen; daarin een zeker bewustzijn te creëren. Dat is niet echt een alledaagse opleiding, die je bij wijze van spreken op het voortgezet onderwijs standaard krijgt aangeboden. Maar voor het ontwikkelen hiervan zijn wel mogelijkheden beschreven, zoals het zesvoudig pad (Joop van Dam).
Ik wil nog een tijdje met dit thema rond blijven lopen en heb een paar mooie spreuken van wijze mensen gevonden, die de discussie van vanavond eigenlijk heel mooi samenvatten:
Niets is goed en kwaad van zichzelf, onze gedachten maken het zo.
William Shakespeare
Wat uit liefde wordt gedaan, geschiedt altijd buiten goed en kwaad om.
Friedrich Nietzsche
Het kwade is slechts de keerzijde van het goed.
Johann Wolfgang von Goethe
De mensen hebben zelden de moed om volkomen goed of volkomen slecht te zijn.
Machiavelli
Ik zal niet zeggen dat ik hier zo goed en zo kwaad als mogelijk mee verder wil gaan, want dat betekent dat ik het maar halfslachtig kan doen. Dat is ook apart als ik er zo bij stil sta: het goede en het kwade samen is dus kennelijk maar de halve oplossing...
Mijn eigen koning worden XXXVII.
Het meervoud van lef is leven, schreef ik als puber als één van de vele spreuken in mijn schoolagenda. Het woordgrapje sprak me toen al aan, en ik begon ook al een vaag vermoeden te krijgen dat het leven lastiger was dan ik tot dan toe gewend was. Ik ben opgegroeid in een klein dorp, redelijk ver van een stad, en de 'grotemensenwereld' kwam in eerste instantie in mijn bewustzijn via boeken en de televisie. Pas later besefte ik me dat niet alle kinderen zo geleidelijk het leven in kunnen stappen.
Dat besef kwam de afgelopen weken ook weer extra tot leven, doordat onze middelste dochter op school met Geschiedenis bezig is met de eigen biografie. Toen bleek er toch al behoorlijk wat heftigheid in de leventjes van sommige van haar klasgenootjes te zijn voorgekomen. En waarschijnlijk wordt nog niet eens alles verteld aan elkaar. En dan te bedenken dat elke ouder het beste voor heeft met zijn kinderen en dat je ze het liefst voor alles zou willen beschermen. Dat is dus gewoon onmogelijk, daar ben ik inmiddels ook achter. Hoe dan ook, je kind zal trauma's oplopen. Au.
Oké, we kunnen dus niet voorkomen dat het kind zich 'stoot' aan het leven, maar we kunnen wel proberen het kind zo sterk te maken, dat het weerbaar is. Eigenlijk raakt dit aan mijn blog van gisteren, die over veerkracht ging. We zouden dus willen dat een kind zich niet (lang) uit het evenwicht laat brengen door een gebeurtenis met impact. Maar we willen ook geen blok basalt als kind. Oef, ga er maar aan staan! Als we al in staat zijn bewust met de opvoeding om te gaan, dan is dit laatste wel een ultieme uitdaging.
Ik denk dat hier een hele belangrijke taak voor humor en lichtheid ligt. En dan bedoel ik niet dat je keihard moet gaan lachen als je kind voor de vijfde keer van zijn fiets valt, of door grote jongens wordt gepest. Maar deze twee eigenschappen kunnen wel tegenwicht bieden aan de zwaarte die soms kan ontstaan. Eigenlijk gaat het er denk ik om dat we onze kinderen voorleven hoe we op verschillende manieren met het rijke palet dat het leven ons voorschotelt om kunnen gaan. En dat vereist soms de nodige moed. Veel moed zelfs; een meervoud van lef...
Mijn eigen koning worden XXXVI.
Met fascinatie bekeek ik vandaag mijn vinger, waar ik gisteravond per ongeluk een tapasprikkertje in gestoken heb, en die nu rood en dik aan het worden is en pijnlijk aan voelt. Ik vind het nog steeds een wonder hoe het lichaam met dit soort verwondingen om gaat en hoe het genezingsproces elke keer weer plaats vindt. En deze verwonding is een hele zichtbare, en voelbare, maar er vinden continu van dit soort herstelwerkzaamheden plaats in ons lichaam, zonder dat we ons daar steeds bewust van zijn. Ik heb ergens gelezen dat alle cellen van ons lichaam in zeven jaar tijd volledig vernieuwd zijn, vervangen door andere cellen. Wat een vernieuwingskracht zit daar achter!
De vraag die dat bij mij oproept, is of elke nieuwe cel precies lijkt op z'n voorganger; met andere woorden: zijn we in staat ons lichaam te veranderen, al dan niet bewust? In principe zou elke cel precies dezelfde cel moeten worden, aangezien er celdeling plaats vindt. Echter, het DNA, dat de basis, of het patroon, vormt voor de te vormen cel, verandert in de loop van de tijd wel; er vinden continu kleine veranderingen plaats, die meestal geen veranderingen in de cel tot gevolg hebben, maar soms ook wel. Daarnaast heeft de omgeving van de cel (hormonen, chemische stoffen, virussen, etc) ook nog invloed op de ontwikkeling van de betreffende cel. Ook hier dus wonderbaarlijk dat dat zo vaak goed gaat. Maar gaandeweg veranderen we wel, kijk maar naar een foto van jezelf van 10 jaar geleden...
Vernieuwing en veroudering, ik vind het wonderbaarlijke en fascinerende processen. Er is al zoveel onderzoek naar gedaan en er is ook nog zoveel niet duidelijk; hoe zit het bijvoorbeeld met de 'mind-body' interactie; wat is de invloed van je gedachten, van hoe je in het leven staat, op je gezondheid? Het is inmiddels duidelijk dat gelukkige mensen gezonder zijn dan depressieve mensen; de mate van geluk (kunnen) ervaren is van invloed op je immuunsysteem. Als je daar dieper over nadenkt is dat toch fantastisch!
Kennelijk is de kracht van de geest zo groot, dat het zelfs tot in het fysieke kan doorwerken. Het mooie is, dat dit concept inmiddels aan het doordringen is tot in de WHO definitie van gezondheid. De huidige dateert nog van 1948(!): "Health is a state of complete physical, mental and social well-being and not merely the absence of disease or infirmity". Als je het zo bekijkt, is niemand voor lange tijd achter elkaar gezond! De laatste jaren wordt er flink gediscussieerd over een nieuwe definitie, en een prachtig concept vind ik: "the ability to adapt and to self manage" (M. Huber et al, BMJ 2011). Uitgangspunt hierbij is de mate van veerkracht die iemand heeft, om in een gegeven 'ziekmakende' omstandigheid, zichzelf weer 'op te richten' zonder daadwerkelijk ziek te worden. De mate waarin een persoon dit kan, wordt zowel fysiek als mentaal bepaald.
Bovenstaande is een bredere kijk op gezondheid; het geeft aan dat een mens meer is dan alleen een verzameling cellen, bouwsteentjes; dat er verschillende krachten werkzaam zijn, die er voor zorgen dat we een 'heel mens' worden en blijven. Welke krachten dat precies zijn, daarover zijn de meningen nog verdeeld; gelukkig heeft mijn verwonde vinger daar geen weet van en doet mijn lichaam wat het al decennia doet: over een weekje zie en weet ik niet meer dat er een tapasprikkertje mijn fysieke grens doorstak!
Mijn eigen koning worden XXXV.
Iemand vroeg me laatst hoe ik mijn creativiteit gebruik. Mijn eerste reactie was dat ik vind dat ik dat veel te weinig gebruik; ik heb niet echt een specifiek creatief beroep en ik ben ook geen knutselaar of hobbyist. Ik loop niet met paars haar of excentrieke kleren rond en mijn huis is ook geen chaos of een verzameling van artistieke dingen. Hoezo stereotypering, vooroordelen en etiketjes plakken?!
Bij nader inzien gebruik ik mijn creativiteit dagelijks; hoe wil je anders moeder zijn van een gezin met drie kinderen, waarbij manlief en ik beiden ook nog veel energie in ons werk stoppen, gecombineerd met de nodige idealen? Het vergt heel wat creativiteit om alle wensen en agenda's op elkaar afgestemd te krijgen. Het is mij inmiddels duidelijk dat mijn creatieve uitingen niet op het kunstzinnige vlak liggen, maar meer in de ideeënwereld. Maar ondanks het grote beroep dat er dagelijks op mijn creativiteit wordt gedaan, voelt dit voor mij alsof ik dan meer mijn 'huis-tuin-en-keuken-creativiteit inzet, dan de echte ideële creativiteit.
Die laatste vorm van creativiteit zou ik best vaker willen aanboren, maar het lijkt alsof ik daar de ruimte niet voor heb in mijzelf. Het schrijven van deze blogs is al een hele aanwinst wat dat betreft; ik kan er heerlijk mijn ei in kwijt en doordat de creativiteit kan stromen, stroomt mijn energie ook. Teveel bezig zijn met routineklusjes doet het tegenovergestelde en is killing voor creativiteit. Het is dus kennelijk de kunst een goede balans te vinden tussen de tijd die ik besteed aan de dagelijkse routine en de extra 'creativitijd'.
En dat er nog een complicerende factor is, besefte ik toen ik het volgende las via Twitter:
The problem is never how to get new, innovative thoughts into your mind,
but how to get old ones out.
Every mind is a building filled with archaic furniture.
Clean out a corner of your mind and creativity will instantly fill it.
Dee Hock
Dan toch nog maar even mijn 'huis-tuin-en-keuken-creativiteit' gebruiken en een voorjaarsschoonmaak gaan houden in mijn hoofd?!
Mijn eigen koning worden XXXIV.
Vandaag stond ik in de file. Dat is gelukkig geen dagelijkse routine. Ik heb het geluk op fietsafstand van mijn werk te wonen en als ik een keer de weg op ga, beginnen de files pas na minimaal een half uur rijden. Maar vandaag had ik dus pech, en ik baalde dat ik niet had gekozen voor een alternatieve route. Op dat moment zou ik het liefst mijn auto optakelen en weer op de plek van bestemming neerzetten. Aangezien dat geen optie was vroeg ik me af hoe andere mensen met zo'n situatie omgaan.
Ik bedacht me dat het verschil uitmaakt of je dit dagelijks doet, of dat het incidenteel is. Ik denk dat als je dagelijks in de file staat, dat je dan 'murw' wordt, en het incalculeert bij je dagelijkse reistijd. Maar hoe lang zou ik daar over doen, tot ik tot een dergelijke mate van acceptatie zou komen? Ik geloof dat ik andere wegen zou zoeken, ofwel letterlijk door een andere route te nemen, of met het openbaar vervoer, ofwel figuurlijk door andere werktijden te regelen, of helemaal een andere baan op een andere plek.
Ik vroeg me af wat me eigenlijk het meest stoorde aan de hele situatie. Allereerst vind ik het eigenlijk een belachelijk idee, dat er zoveel mensen in zoveel auto's elke dag maar weer van die trage, blikken, stinkende rupsen vormen; dat moet er voor vogels van boven in de lucht toch wonderlijk uit zien. We vervuilen onze omgeving en we verdoen er onze kostbare tijd mee. Daarnaast had ik geen overzicht en geen idee van de omvang van de vertraging die ik op zou lopen. Gelukkig had ik wel wat speelruimte, maar toch, het idee afhankelijk te zijn van de mate van doorstroming, irriteerde mij.
Terwijl ik me zo zat te ergeren en zat te peinzen, bedacht ik me dat het wel weer grappig was dat ik zo wel weer extra denktijd had gekregen. Maar dat was dan ook het enige voordeel, in mijn ogen. Maar ja, hoe vaak komt het niet voor dat je je gekozen weg, al dan niet letterlijk, niet zo snel kunt afleggen als je zelf zou willen? Wat betekent het als ik me daar elke keer weer aan zou storen? Is het leren accepteren van dit soort ongewilde en ongeplande vertraging eigenlijk niet ook een leerpunt van het leven? Wie weet wat mij aan onbewust geluk is 'toe gevallen' door het oponthoud dat ik vandaag, en alle andere keren hiervoor, heb opgelopen? Of andersom, welk ongeluk mij bespaard is gebleven?
Acceptatie is de hoogste vorm van verandering, las ik ergens. Maar dit betekent volgens mij niet dat je dan maar klakkeloos alles moet accepteren, daar zitten grenzen aan, wat mij betreft. Anders zou ik me speelbal van het lot voelen en mijn eigen individualiteit niet voldoende kunnen uiten. En deze dan: Accepteer wat je niet kunt veranderen en verander wat je niet kunt accepteren. Dat klopt voor mij nog steeds niet helemaal, want door je eigen acties helemaal centraal te stellen, 'bypass' je de 'wijsheid van het universum'.
Kennelijk geldt ook hier dat ik moet varen op mijn eigen kompas, en het juiste midden moet zien te vinden tussen wat ik wel of niet wil of kan accepteren; take it, or leave it.
Mijn eigen koning worden XXXIII.
Terwijl ik aan het nadenken ben wat ik vandaag zal schrijven, hoor ik buiten een boel gefluit van vogeltjes. Het is altijd fijn om naar vogeltjes te luisteren, zeker aan het einde van de dag. Alsof ze voor het slapen gaan nog een heleboel te vertellen hebben en nog even een toegift geven in de vorm van een mooi fluitconcert. Het is grappig dat ik vaak vanzelf ga zitten luisteren. Zouden vogels dan ook naar elkaar luisteren, of fluiten ze gewoon om het hardst door elkaar heen? Ik ben absoluut geen vogelkenner of vogelaar, maar hier ben ik wel benieuwd naar.
Luisteren, dat is misschien wel één van de moeilijkste dingen die er is. Al zou je zeggen dat het erg makkelijk is; we hebben tenslotte allemaal twee oren en het enige wat je ervoor hoeft te doen is passief wachten tot iemand iets zegt, en dit dan opvangen, ofwel: luisteren. Of is het toch iets meer dan dat?! Als het zo simpel zou zijn, dan zouden er niet zoveel ruzies zijn tussen mensen die beweren dat er niet naar ze geluisterd wordt door de ander, dan zouden er ook geen stomme fouten meer gemaakt worden, dan...
Wat is luisteren dan eigenlijk precies? Volgens van Dale: luis·te·ren (werkwoord; luisterde, heeft geluisterd), 1 oplettend naar iets horen met de bedoeling om het gesprokene te verstaan; 2(+ naar) aandacht schenken aan: naar iets niet willen luisteren; 3(+ naar) gehoorzamen: het schip luistert naar het roer. Voor alle drie de betekenissen geldt, dat het passieve luisteren pas duidelijk wordt voor een ander, door de actie die er op volgt. Hier zit dus nog een vertaalstap en een wilsbesluit tussen! En volgens mij zit hem daar de crux. Wij mensen houden er een eigen wil op na, die ook van invloed is op de vertaalstap er voor; iemand kan Oost-Indisch doof zijn, waarmee we niets minder zeggen dan dat diegene het wel hoort, maar net doet of er niets gezegd is en er dus ook geen actie op laat volgen.
Maar ook het luisteren naar jezelf is een vak apart. Hoe moeilijk is het niet om onderscheid te maken of je moet luisteren naar dat stemmetje van binnen (dat stemmetje dat zin heeft in chocola bijvoorbeeld)? Dat is omdat we weten dat er meerdere stemmetjes zijn, en dat het ene stemmetje een ander doel heeft dan het andere (dat zegt dat je eens lekker je kamer moet opruimen). Daar zijn verschillende theorieën over bekend en legio boeken over geschreven. Als je maar lang genoeg echt luistert, wordt er vanzelf een boel duidelijk. Maar die stap zetten vergt soms al het overwinnen van een hele drempel.
En om het nog ingewikkelder te maken is er ook nog een vorm van actief luisteren, waarbij de luisteraar zijn best doet om zodanig te luisteren, dat het gehoorde zonder inkleuring door de luisteraar min of meer gespiegeld kan worden teruggegeven aan de spreker, qua inhoud en qua gevoel. Dit actief luisteren heeft als doel om wederzijds contact te verbeteren. Vooral het gevoel echt begrepen te worden, zonder meteen beoordeeld te worden is belangrijk. Actief luisteren komt oorspronkelijk uit de klinische psychologie en is later toegepast in de communicatiewetenschappen en wordt tegenwoordig op heel veel terreinen toegepast. Vanavond bijvoorbeeld nog bij het TV programma 'de slechtste echtgenoot van Nederland' (het "A-B-A gesprekje"). Ik vind het een prachtig hulpmiddel in het omgaan met moeilijke situaties waarin mensen met verschillende meningen betrokken zijn.
Het is jammer om te moeten constateren dat de vaardigheid van het kunnen luisteren erg wordt ondergewaardeerd, een ondergeschoven kindje is. Bij deze mijn oproep om daar meer gehoor aan te geven :-)
En bedenk daarbij: Zelden hoor je, wie er wil luisteren.
De vogeltjes zijn inmiddels stil geworden; zitten ze ingespannen te luisteren, zijn het luistervinkjes, of is het gewoon bedtijd en liggen ze op één oor?!
